Μας κάνει υποδείξεις και το BuzzFeed τώρα, κατάλαβες; Εντάξει, το ξέραμε ότι οι χάρτες στα βιβλία και τις οθόνες έχουν αλλοιώσει την αντίληψή μας για τις αναλογίες των ηπείρων. Αλλά όταν στο τρίβει στα μούτρα μέσα σε δύο λεπτά, φαίνεται κάπως. (Μα τόσο μεγάλη η διαφορά Βρετανίας – Μαδαγασκάρης;!)
Ωραίο πάντως το βίντεο.
Και χρήσιμο, και αφορμή να δούμε δυο πράγματα για τον λόγο αυτής της παραμόρφωσης, την μερκατορική προβολή.
Η Μερκατορική Προβολή
Το πρόβλημα είναι πως η Γη είναι σφαιρική ενώ εμάς μας βολεύουν οι επίπεδοι χάρτες. Αλλά δεν είναι δυνατόν να χαρτογραφήσει κανείς μια σφαιρική επιφάνεια πάνω σε μια επίπεδη επιφάνεια χωρίς να υπάρξει κάποια παραμόρφωση. Εκεί περίπου στα 1400-1500, ήταν σημαντικό να γίνει μια προσπάθεια ακριβούς χαρτογράφησης του κόσμου, ώστε οι θαλασσοπόροι να φθάνουν πιο εύκολα στον προορισμό τους. Και αφού λοιπόν η παραμόρφωση είναι αναπόφευκτη, έπρεπε να βρεθεί μια μορφή παραμόρφωσης που να είναι χρήσιμη.
Η λύση βρέθηκε το 1568 από τον Φλαμανδό Γκέρχαρντ Κρέμερ. Ήταν η κυλινδρική προβολή.
Αν πάρουμε έναν κοίλο κύλινδρο που περιβάλλει τη Γη και εφάπτεται στην επιφάνειά της κατά μήκος του ισημερινού, τότε μπορούμε να φανταστούμε ότι ένα φως που βρίσκεται στο κέντρο της Γης θα ρίχνει πάνω στην επιφάνεια του κυλίνδρου τις σκιές των μορφολογικών χαρακτηριστικων της γήινης επιφάνειας. Ο κύλινδρος, αν ξετυλιχθεί, θα φέρει έναν παγκόσμιο χάρτη, ο οποίος ονομάστηκε μερκατορικός χάρτης (από την λατινική μορφή του ονόματος του Κρέμερ, Μερκάτωρ).
Σε έναν τέτοιο χάρτη, οι μεσημβρινοί είναι κατακόρυφοι και παράλληλοι μεταξύ τους. Αφού πάνω στην γήινη σφαίρα οι μεσημβρινοί στην πραγματικότητα πλησιάζουν μεταξύ τους και συναντώνται στους πόλους, τότε σε μια μερκατορική προβολή, καθώς κινούμαστε από τον ισημερινό προς τους πόλους, οι αποστάσεις κατά την κατεύθυνση ανατολής-δύσης θα εμφανίζονται όλο και μεγαλύτερες από ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Στον χάρτη οι παράλληλοι κύκλοι του γεωγραφικού πλάτους είναι οριζόντιοι και παράλληλοι μεταξύ τους, όπως και στην σφαίρα, αλλά καθώς κινούμαστε από τον ισημερινό προς τους πόλους, οι μεταξύ τους αποστάσεις γίνονται όλο και μεγαλύτερες.
Οπότε έχουμε σωστή λίγο πολύ εικόνα για τις περιοχές κοντά στον ισημερινό (Μεσόγειος, κόλπος του Μεξικού, κλπ), ενώ κοντά στους πόλους όλα παραμορφώνονται και γίνονται αισθητά μεγαλύτερα (Σιβηρία, Γροιλανδία, Ανταρκτική, κλπ).
Αλλά αφού δημιουργούν τέτοιον αχταρμά οι μερκατορικές προβολές, γιατί τις χρησιμοποιούμε; UPDATE: Στο κάτω κάτω, υπάρχουν εναλλακτικές απεικονίσεις που παραμορφώνουν τη Γη λιγότερο και με διαφορετικό τρόπο, όπως οι παρακάτω.
(Περισσότερα σχετικά με αυτές τις εναλλακτικές προβολές, εδώ.)
Είναι λοιπόν πολύ χρήσιμες στους θαλασσοπόρους, γιατί η πορεία ενός πλοίου που ταξιδεύει σταθερά προς μία κατεύθυνση είναι μία ευθεία γραμμή στην μερκατορική προβολή, ενώ σε κάθε άλλο είδος προβολής η πορεία του εμφανίζεται καμπυλωμένη. Είναι πολύπλοκο πράγμα οι ναυτικοί υπολογισμοί, και φαίνεται ότι η απλότητα της ευθείας ήταν κάτι που επιλέχθηκε με ανακούφηση.
Fun Fact: Τους χάρτες που σχεδίασε με τη νέα του τεχνική, ο Μερκάτωρ τους εξέδωσε σε βιβλίο. Και για εξώφυλλο έβαλε τον Άτλαντα, τον Τιτάνα της ελληνικής μυθολογίας, να κρατά τον κόσμο στους ώμους του. Και έτσι καθιερώθηκε όλα τα βιβλία με χάρτες να ονομάζονται άτλαντες. (Το εξώφυλλο εδώ είναι από μία επανέκδοση του 1634 – φαίνεται ότι αυτό της πρώτης έκδοσης του 1570 δεν σώζεται σε τόσο καλή κατάσταση)
Όσα στοιχεία αναφέρονται στο κείμενο χωρίς σαφή παραπομπή αλλού, είναι από το Χρονικό των Επιστημονικών Ανακαλύψεων του Ασίμωφ.
