Μείωση 0,15%. Σε απλά ελληνικά: 15 λεπτά λιγότερα σε έναν θεωρητικό λογαριασμό 100 ευρώ. Αυτή είναι η «αποκλιμάκωση» των τιμών στα σούπερ μάρκετ που εμφανίζεται ως θετική εξέλιξη, την ώρα που ο καταναλωτής συνεχίζει να φτάνει στο ταμείο και να αναρωτιέται πού ακριβώς βρίσκεται αυτή η περιβόητη μείωση.

Τα τελευταία στοιχεία για τις τιμές στα σούπερ μάρκετ δημιουργούν μια εικόνα που στα στατιστικά μπορεί να εμφανίζεται ως οριακός αποπληθωρισμός, αλλά στην καθημερινότητα των νοικοκυριών μοιάζει περισσότερο με κοροϊδία. Και αυτό όχι επειδή το -0,15% είναι ψεύτικο ως αριθμός, αλλά επειδή είναι τόσο μικρό ώστε πρακτικά εξαφανίζεται μπροστά στις αυξήσεις που έχουν προηγηθεί, στις ανατιμήσεις άλλων βασικών δαπανών και στις ίδιες τις μεταβολές των τιμών μέσα στα καταστήματα.

Το περίφημο -0,15% σημαίνει 15 λεπτά στα 100 ευρώ

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, οι τιμές στις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ τον Αύγουστο του 2026 ήταν κατά μέσο όρο 0,15% χαμηλότερες από τον Αύγουστο του 2025.

Η πραγματική διάσταση αυτού του ποσοστού γίνεται σαφής όταν μετατραπεί σε ευρώ. Σε έναν θεωρητικό λογαριασμό 100 ευρώ, το -0,15% αντιστοιχεί σε μόλις 15 λεπτά. Σε 200 ευρώ αγορών, η διαφορά αντιστοιχεί σε 30 λεπτά.

Αυτό είναι το μέγεθος της «μείωσης» που καλείται να αισθανθεί ένα νοικοκυριό το οποίο έχει προηγουμένως υποστεί αλλεπάλληλες ανατιμήσεις σε τρόφιμα, ενέργεια, ενοίκια, καύσιμα και υπηρεσίες.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι σε σύγκριση με τον αμέσως προηγούμενο μήνα η κατεύθυνση είναι αντίστροφη. Ο δείκτης τιμών των σούπερ μάρκετ τον Αύγουστο ήταν 0,28% υψηλότερος από τον Ιούλιο του 2026. Στο κυλιόμενο δωδεκάμηνο καταγράφεται επίσης αύξηση 1,22%, ενώ μόνο στο καλοκαιρινό τρίμηνο Ιουνίου–Αυγούστου εμφανίζεται οριακή υποχώρηση 0,08%.

Με άλλα λόγια, ο καταναλωτής ακούει ότι υπάρχει «αρνητικός πληθωρισμός», αλλά σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα πλήρωσε κατά μέσο όρο λίγο περισσότερο.

Οι 13 από τις 23 κατηγορίες εξακολουθούν να ακριβαίνουν

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν εγκαταλείψουμε τον γενικό μέσο όρο και εξετάσουμε τις επιμέρους κατηγορίες. Από τις 23 κατηγορίες που παρακολουθούνται, οι 13 παρουσιάζουν αύξηση και οι 10 μείωση.

Οι μεγαλύτερες ετήσιες αυξήσεις καταγράφονται στα ορεκτικά, αλίπαστα και άλλα σερβιριζόμενα είδη με +3,42%, στα αλλαντικά με +3,06%, στα μπισκότα και τις σοκολάτες με +2,63%, στους ξηρούς καρπούς με +2,62% και στα νερά, αναψυκτικά και χυμούς με +2,55%.

Από την άλλη πλευρά, σημαντική πτώση εμφανίζουν κυρίως τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, με -7,60%, ενώ μειώσεις καταγράφονται επίσης σε τροφές και είδη για κατοικίδια, ζύμες, αλκοολούχα ποτά και φρέσκα ψάρια και θαλασσινά.

Άρα το συνολικό -0,15% δεν σημαίνει ότι τα προϊόντα στο ράφι έγιναν γενικά φθηνότερα. Σημαίνει ότι οι μεγαλύτερες μειώσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες, κυρίως στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, ήταν αρκετές ώστε να τραβήξουν προς τα κάτω τον συνολικό μέσο όρο, την ώρα που περισσότερες από τις μισές κατηγορίες εξακολουθούν να εμφανίζουν αύξηση.

Η «εθελοντική μείωση» και οι τιμές που είχαν ήδη ανέβει

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ήρθε από τις 31 Αυγούστου η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών, η λεγόμενη «συμφωνία κυρίων» με την αγορά, η οποία περιλαμβάνει τελικά 1.740 κωδικούς προϊόντων.

Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε ως ουσιαστική παρέμβαση στο κόστος του καλαθιού. Ωστόσο, καταγραφές τιμών που παρουσιάστηκαν δημόσια έφεραν στο φως περιπτώσεις στις οποίες προϊόντα είχαν ακριβύνει μέσα στον Ιούλιο ή τον Αύγουστο και στη συνέχεια εμφανίστηκαν με νέα «μειωμένη» τιμή.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα φυσικού χυμού 4×330 ml. Η καταγεγραμμένη τιμή του ήταν 3,68 ευρώ στις 10 Ιουλίου, ανέβηκε στα 4,68 ευρώ στις 21 Αυγούστου και στη συνέχεια εμφανίστηκε με «μειωμένη» τιμή 4,35 ευρώ. Η τιμή πράγματι μειώθηκε σε σχέση με τα 4,68 ευρώ, αλλά παρέμεινε αισθητά υψηλότερη από τα 3,68 ευρώ του Ιουλίου.

Αντίστοιχα, καφές φίλτρου 250 γραμμαρίων από 7,35 ευρώ στις 22 Ιουλίου εμφανίστηκε μία ημέρα αργότερα στα 8,65 ευρώ και τελικά με «μειωμένη» τιμή στα 8,22 ευρώ.

Ρύζι 500 γραμμαρίων καταγράφηκε στα 2,66 ευρώ στις 5 Αυγούστου, στα 3,32 ευρώ στις 6 Αυγούστου και στη συνέχεια στα 2,99 ευρώ ως μειωμένη τιμή.

Στις βρεφικές πάνες, πάντως, η εικόνα ήταν διαφορετική: από 8,84 ευρώ στις 12 Αυγούστου, η τιμή ανέβηκε στα 10,08 ευρώ στις 16 Αυγούστου και στη συνέχεια υποχώρησε στα 8,40 ευρώ, δηλαδή χαμηλότερα και από την αρχική καταγεγραμμένη τιμή. Το συγκεκριμένο παράδειγμα δείχνει γιατί κάθε κωδικός πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά και όχι να χρησιμοποιούνται γενικεύσεις.

Προϊόντα που εμφανίζονται τελικά ακριβότερα

Παράλληλα, στελέχη της Ένωσης Εργαζομένων Καταναλωτών έχουν παρουσιάσει περιπτώσεις στις οποίες η τελική τιμή προϊόντων εμφανίζεται υψηλότερη από προηγούμενη καταγεγραμμένη τιμή, παρά την ένταξή τους στη λογική των μειώσεων.

Μεταξύ των παραδειγμάτων που παρουσιάστηκαν είναι πένες ριγκατέ 500 γραμμαρίων από 0,95 ευρώ σε 0,99 ευρώ, τριβελάκι επίσης από 0,95 σε 0,99 ευρώ, υγρό πιάτων από 3,89 σε 4,05 ευρώ και μαλακτικό ρούχων 82 πλύσεων από 4,70 σε 4,85 ευρώ.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται και το βασικό πρόβλημα για τον καταναλωτή: μείωση σε σχέση με ποια τιμή;

Αν ένα προϊόν κοστίζει αρχικά 10 ευρώ, ανεβαίνει στα 12 και στη συνέχεια «μειώνεται» στα 11, μπορεί να εμφανίζεται ως προϊόν με έκπτωση σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη τιμή. Για τον καταναλωτή, όμως, παραμένει ακριβότερο από εκεί που βρισκόταν πριν.

Η Αρχή απορρίπτει τις καταγγελίες

Η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή απορρίπτει την εικόνα ότι οι τιμές αυξήθηκαν σκόπιμα πριν από την έναρξη της πρωτοβουλίας ώστε να εμφανιστούν στη συνέχεια ως μειωμένες.

Σύμφωνα με την Αρχή, κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο δεν υποβλήθηκε δήλωση ανατίμησης από εταιρεία επώνυμων προϊόντων που συμμετέχει στην Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών. Η μοναδική δήλωση ανατίμησης που καταγράφηκε, όπως αναφέρει, αφορούσε εταιρεία που δεν συμμετέχει στο μέτρο.

Η Αρχή υποστηρίζει επίσης ότι σε ορισμένα δημοσιεύματα δημιουργείται ένα «τεχνητό καλάθι», επειδή συγκρίνονται διαφορετικές αλυσίδες, διαφορετικές ημέρες και διαφορετικές βάσεις τιμών, ακόμη και ολιγοήμερες προσφορές.

Εδώ, όμως, υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση. Οι δηλώσεις ανατιμήσεων των προμηθευτών και οι πραγματικές λιανικές τιμές που καταγράφονται καθημερινά στα καταστήματα δεν είναι απαραίτητα το ίδιο μέγεθος. Μία τιμή στο ράφι μπορεί να αλλάξει λόγω εμπορικής πολιτικής, προσφοράς ή διαφοροποίησης ανά αλυσίδα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για την ίδια ακριβώς διαδικασία με μια επίσημη δήλωση ανατίμησης προμηθευτή.

Γι’ αυτό και το ζήτημα δεν λύνεται με εκατέρωθεν ανακοινώσεις. Λύνεται με πλήρη δημοσιοποίηση του ιστορικού τιμών ανά κωδικό, ανά αλυσίδα και ανά ημερομηνία.

Η Αρχή μιλά για έως 39 ευρώ τον μήνα

Η Ανεξάρτητη Αρχή εκτιμά ότι η εξοικονόμηση από τους κωδικούς που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία μπορεί να φτάσει τα 39 ευρώ τον μήνα, κατά μέσο όρο ανά νοικοκυριό, με βάση τις μηνιαίες πωλήσεις των συγκεκριμένων προϊόντων.

Το Υπουργείο Ανάπτυξης αναφέρει παράλληλα ότι οι 1.740 συμμετέχοντες κωδικοί εμφανίζουν μέση μείωση τιμής 9,5%.

Η Αρχή επικαλείται επίσης κατηγορίες που, όπως υποστηρίζει, δεν περιλαμβάνονται στις επικριτικές συγκρίσεις: 100 κωδικούς νωπού κρέατος με μέση μείωση 7,5% και μειώσεις έως 28%, 360 κωδικούς προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας με μέση μείωση 8% και έως 33%, καθώς και 405 σχολικά είδη με μέση μείωση 12% και μέγιστη 36%.

Τονίζει ακόμη ότι δεν πρόκειται για ολιγοήμερες προσφορές, αλλά για δεσμευμένη μείωση της βασικής τιμής ραφιού για τουλάχιστον δύο μήνες ανά κωδικό και, σε αρκετές περιπτώσεις, έως το τέλος Δεκεμβρίου του 2026.

Το «έως 39 ευρώ», ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε οικογένεια θα δει αυτομάτως 39 ευρώ να μένουν στην τσέπη της. Το τελικό όφελος εξαρτάται από το ποια προϊόντα αγοράζει κάθε νοικοκυριό, πόσο συχνά, σε ποια αλυσίδα και σε ποιες ποσότητες.

1.740 κωδικοί μέσα σε μια πολύ μεγαλύτερη αγορά

Υπάρχει και μία ακόμη παράμετρος που περιορίζει την πραγματική εμβέλεια της πρωτοβουλίας. Ο γενικός διευθυντής του ΙΕΛΚΑ, Λευτέρης Κιοσές, έχει επισημάνει ότι ένα τυπικό σούπερ μάρκετ διαθέτει περίπου 10.000 κωδικούς, ενώ μία μεγάλη αλυσίδα μπορεί να διαχειρίζεται συνολικά 20.000 έως 25.000.

Οι 1.740 κωδικοί είναι συνεπώς ένας σημαντικός αριθμός, αλλά εξακολουθούν να αποτελούν μόνο μέρος του συνολικού κωδικολογίου.

Επιπλέον, δεν αγοράζονται όλα τα τρόφιμα από τις μεγάλες αλυσίδες. Σημαντικό μέρος των αγορών γίνεται σε λαϊκές αγορές, οπωροπωλεία, κρεοπωλεία, αρτοποιεία και άλλα σημεία λιανικής. Άρα ακόμη και μια ουσιαστική μείωση μέσα στα σούπερ μάρκετ δεν αποτυπώνει από μόνη της το συνολικό κόστος διατροφής ενός νοικοκυριού.

Την ίδια ώρα ο συνολικός πληθωρισμός ανέβηκε στο 3,7%

Και ενώ γίνεται συζήτηση για το -0,15% στις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, η συνολική εικόνα του κόστους ζωής κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση.

Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eurostat, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα ανέβηκε τον Αύγουστο στο 3,7%, από 2,7% τον Ιούλιο. Ο αντίστοιχος μέσος όρος της Ευρωζώνης διαμορφώθηκε στο 3,3%.

Αυτό εξηγεί και το φαινομενικό παράδοξο: μπορεί ο δείκτης μιας συγκεκριμένης κατηγορίας αγορών να παραμένει σχεδόν αμετάβλητος, αλλά το νοικοκυριό να αισθάνεται πολύ μεγαλύτερη πίεση επειδή περισσότερα χρήματα κατευθύνονται σε ενέργεια, στέγαση, καύσιμα και άλλες υπηρεσίες.

Και η ενέργεια ετοιμάζει νέο χτύπημα

Η πίεση εντείνεται ενόψει του χειμώνα. Εκτιμήσεις της αγοράς τοποθετούν το πετρέλαιο θέρμανσης περίπου στα 1,70 έως 1,75 ευρώ το λίτρο. Αν επιβεβαιωθεί τιμή 1,75 ευρώ, ένα νοικοκυριό που καταναλώνει 1.000 λίτρα θα χρειαστεί περίπου 1.750 ευρώ μόνο για πετρέλαιο θέρμανσης.

Την ίδια στιγμή, το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο TTF κινήθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου πάνω από τα 70 ευρώ ανά MWh, όταν στις αρχές Ιουλίου βρισκόταν κοντά στα 43 ευρώ ανά MWh. Πρόκειται για άνοδο της τάξης του περίπου 70% μέσα σε δύο μήνες.

Μπροστά σε αυτές τις επιβαρύνσεις, τα 15 λεπτά ανά 100 ευρώ που αντιστοιχούν στη μέση ετήσια υποχώρηση των τιμών των σούπερ μάρκετ δύσκολα μπορούν να παρουσιαστούν ως ουσιαστική ανακούφιση.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι η διαφάνεια

Για να μπορεί ο καταναλωτής να γνωρίζει αν μία «μειωμένη τιμή» αποτελεί πραγματική έκπτωση, χρειάζεται κάτι πολύ απλό: να ξέρει από ποια τιμή έγινε η μείωση.

Καταναλωτικές οργανώσεις έχουν επισημάνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι άμεσα ορατή η ημερομηνία ένταξης ενός προϊόντος στην πρωτοβουλία ούτε η παλαιότερη τιμή αναφοράς του.

Η λύση θα ήταν ένα πλήρως προσβάσιμο ιστορικό ανά barcode, στο οποίο να εμφανίζονται η βασική τιμή πριν από την πρωτοβουλία, η ημερομηνία ένταξης, η νέα βασική τιμή, η αλυσίδα στην οποία αφορά και όλες οι ενδιάμεσες προσφορές.

Τότε δεν θα χρειαζόταν ούτε ο καταναλωτής να κρατά screenshots ούτε η Αρχή και οι επικριτές της να ανταλλάσσουν αντικρουόμενες ερμηνείες. Τα στοιχεία θα μιλούσαν από μόνα τους.

Ο καταναλωτής δεν ζει μέσα σε ποσοστά

Το -0,15% μπορεί να αποτελεί τεχνικά αρνητική ετήσια μεταβολή. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνο του απόδειξη ότι η ακρίβεια νικήθηκε ή ότι το καλάθι έγινε αισθητά φθηνότερο.

Όταν τον ίδιο μήνα οι τιμές είναι αυξημένες κατά 0,28% σε σχέση με τον Ιούλιο, όταν 13 από τις 23 κατηγορίες εξακολουθούν να εμφανίζουν ετήσιες αυξήσεις, όταν υπάρχουν καταγεγραμμένες περιπτώσεις «μειωμένων» προϊόντων που παραμένουν ακριβότερα από προηγούμενες τιμές τους και όταν ο συνολικός πληθωρισμός της χώρας ανεβαίνει στο 3,7%, η θριαμβολογία για την αποκλιμάκωση μοιάζει αποκομμένη από την πραγματικότητα του ταμείου.

Ο καταναλωτής δεν ψωνίζει ποσοστά. Ψωνίζει ψωμί, γάλα, κρέας, καφέ, απορρυπαντικά και πληρώνει λογαριασμούς.

Και όσο η «μείωση» μεταφράζεται σε λεπτά του ευρώ, ενώ το συνολικό κόστος ζωής συνεχίζει να ανεβαίνει, το ερώτημα θα παραμένει το ίδιο: πρόκειται πράγματι για φθηνότερο καλάθι ή απλώς για έναν ωραίο αριθμό που δείχνει καλά στις ανακοινώσεις;